Eleksyon 13 Desanm 2026

“Nou mete nou nan pozisyon pou nou kite peyi a, men kanmenm gen moun k ap fè rezistans. Pami yo, gen moun se lanmou pou peyi a ki fè yo reziste.”

Eleksyon 13 Desanm 2026: Ant Espwa, Dout ak Dezi Pou Chanjman, Twa Sitwayen Ayisyen Bay Opinyon Yo

Konsèy Elektoral Pwovizwa a fikse premye tou eleksyon prezidansyèl ak lejislatif yo pou 13 desanm 2026. Apre prèske yon deseni san eleksyon nasyonal, anons la pote yon ti espwa pou kèk sitwayen, men li soulve gwo dout lakay anpil lòt moun.

Nan yon seri entèvyou nan lari, Voices From Home Haiti te pale avèk twa sitwayen sou enskripsyon elektoral, sekirite, kandida yo ak posibilite pou eleksyon yo fèt vre nan dat yo anonse a.

Repons yo revele yon peyi ki swaf chanjman, men ki poko gen konfyans total nan pwosesis la. Gen moun ki kwè vote se sèl chemen demokratik Ayiti genyen. Gen lòt ki mande kijan eleksyon kapab fèt pandan gwoup ame kontwole teritwa, sitwayen ap deplase epi Leta poko rive garanti sekirite.

Men malgre diferans opinyon yo, yon bagay parèt klè: Ayisyen yo vle patisipe nan desizyon ki konsène avni peyi yo.

Premye sitwayen an: Malgre kriz la, fòk moun enskri

Premye moun nou te pale avèk la se yon sitwayen ki travay kòm chofè taksi moto. Li fè konnen aktivite moto a pa sèl travay li: li gen lòt responsabilite tou, tankou aktivite nan fakilte ak travay nan konstriksyon.

Pandan li t ap pale sou sitiyasyon peyi a, li dekri yon reyalite kote vyolans, ensekirite, move gouvènans ak desizyon politisyen yo pouse anpil moun reflechi sou kite Ayiti.

Dapre li, anpil Ayisyen santi yo pa gen yon bon lavi ankò. Peyi a vin “gangsterize,” pandan Leta ak klas politik la pa rive bay popilasyon an sekirite ak estabilite li bezwen.

Men li rekonèt gen moun ki toujou chwazi rete epi fè rezistans.

“Nou mete nou nan pozisyon pou nou kite peyi a, men kanmenm gen moun k ap fè rezistans. Pami yo, gen moun se lanmou pou peyi a ki fè yo reziste.”

Malgre pwoblèm yo, li ankouraje sitwayen yo ale enskri pou yo kapab vote. Li di li konseye moun ki bò kote l yo, moun k ap suiv nouvèl ak nenpòt lòt sitwayen li rankontre pou yo fè demach enskripsyon yo.

Mesaj li montre yon fòm rezistans sivik: menm lè sitiyasyon an difisil, sitwayen yo pa dwe abandone dwa yo genyen pou patisipe nan chwa dirijan peyi a.

Pou li, enskripsyon an se yon etap nesesè. Yon moun ki pa enskri pap kapab sèvi ak vòt li pou mande chanjman nan fason peyi a ap dirije.

Dezyèm sitwayen an: “Mwen poko wè eleksyon an”

Dezyèm moun nou te entèvyouve a te montre plis dout sou posibilite pou eleksyon yo fèt.

Lè yo mande l si li pare pou eleksyon 13 desanm yo, li reponn li tande prezidan ak responsab yo anonse eleksyon, men li poko wè kondisyon ki kapab rann eleksyon sa yo posib.

“Yo di gen eleksyon, men mwen poko wè eleksyon an. Mwen poko kapab di eleksyon ap fèt.”

Pi gwo enkyetid li se sekirite. Li mande kijan yon eleksyon kapab òganize nan yon peyi kote vyolans ak aktivite gwoup ame kontinye afekte lavi moun chak maten, midi ak swa.

“Kijan eleksyon pral fèt, lè gen bandi maten, midi ak swa nan peyi d Ayiti? Di mwen kijan eleksyon sa a pral rive fèt.”

Kesyon sa a pa soti nan li sèlman. Li reprezante dout anpil Ayisyen ki pa konprann kijan moun pral kapab enskri, fè kanpay, deplase nan sant vòt epi vote san danje nan zòn kote Leta pa gen kontwòl total.

Sitwayen an fè konnen li ta bezwen otorite yo bay popilasyon an repons klè sou sekirite anvan li kapab kwè nan eleksyon an.

Lè yo mande l pou kiyès li ta vote si eleksyon an fèt, li reponn li ta vote pou ansyen prezidan Michel Martelly si Martelly ta kandida.

“Si Martelly kandida pou prezidan, mwen ta vote pou li. Si li pa kandida, mwen pa bay vòt mwen.”

Deklarasyon sa a montre jan ansyen dirijan yo toujou gen sipò nan kèk pati nan popilasyon an. Li montre tou jan preferans pèsonèl ak fidelite politik kapab enfliyanse desizyon elektè yo.

Sepandan, lis definitif kandida prezidansyèl yo poko etabli. Dapre kalandriye elektoral la, peryòd enskripsyon kandida yo prevwa soti 20 out rive 2 oktòb 2026. Se apre verifikasyon ak kontestasyon yo piblik la ap konnen kiyès ki jwenn otorizasyon ofisyèl pou patisipe.

Twazyèm sitwayen an: Si ou pa vote, lòt moun ap deside pou ou

Twazyèm moun nou te rankontre a te prezante yon vizyon ki pi optimis sou pwosesis elektoral la. Li ankouraje konpatriyòt li yo, espesyalman jèn yo ak fanm yo, pou yo enskri epi prepare yo pou vote.

Pou li, patisipasyon nan eleksyon se pa sèlman yon dwa. Se yon responsabilite sitwayen.

“Chak sitwayen gen responsabilite pou l ranpli devwa sitwayen li, pou l kapab gen chans patisipe nan eleksyon an.”

Li bay yon avètisman ki enpòtan: lè yon moun pa enskri oswa li chwazi pa vote, li bay lòt moun pouvwa pou yo pran desizyon nan non li.

“Chak fwa ou pa enskri, chak fwa ou pa ranpli devwa sa a, ou bay lòt moun chans pou yo deside nan non ou. E pafwa, desizyon sa yo kapab pa nan avantaj ou.”

Dapre li, enskripsyon elektoral la se yon pwosesis nòmal e li reprezante chemen ki kapab mennen Ayiti tounen nan yon sistèm kote pèp la chwazi dirijan li yo.

“Si gen yon pwosesis pou gen chanjman nan peyi a, li pa gen lòt chemen. Se eleksyon.”

Pozisyon sa a rekonèt sistèm nan pa pafè, men li ensiste sou nesesite pou sitwayen yo pa abandone espas demokratik la. Paske lè moun dekouraje retire tèt yo nan pwosesis la, se moun ki deja gen pouvwa, lajan oswa enfliyans ki jwenn plis kapasite pou kontwole rezilta yo.

Ki sa kalandriye ofisyèl la prevwa?

Nan dat 27 jiyè 2026, CEP a te pibliye nouvo kalandriye elektoral 2026–2027 la. Dapre kalandriye sa a:

• Premye tou eleksyon prezidansyèl ak lejislatif yo prevwa pou 13 desanm 2026.

• Yon vòt sou chanjman yo pwopoze nan Konstitisyon an prevwa fèt menm jou a.

• Dezyèm tou eleksyon prezidansyèl ak lejislatif yo, ansanm ak eleksyon pou kolektivite teritoryal yo, prevwa pou 21 fevriye 2027.

• Rezilta definitif yo prevwa pou mwa mas 2027.

Men CEP a rekonèt kalandriye a depann de de kondisyon prensipal: yon klima sekirite ki akseptab ak finansman ki nesesè pou kontinye operasyon elektoral yo. Konsèy Elektoral Pwovizwa

Pwosesis enskripsyon elektè a prevwa kontinye jiska 13 oktòb 2026. Kanpay ofisyèl pou premye tou a prevwa kòmanse 5 oktòb epi fini 12 desanm, yon jou anvan vòt la.

Si eleksyon yo rive fèt, se pral premye eleksyon nasyonal Ayiti òganize depi 2016. Reuters

Sekirite rete pi gwo obstak la

Dout dezyèm sitwayen an soulve a baze sou yon reyalite ki pa kapab inyore.

Vyolans gwoup ame yo kontinye afekte Pòtoprens ak plizyè gwo wout ki konekte kapital la ak lòt depatman yo. Plizyè santèn milye sitwayen oblije kite kay yo, epi kèk ladan yo pèdi dokiman idantifikasyon yo oswa yo pa kapab retounen nan kominote kote yo te abitye vote.

Nan mwa me 2026, Premye Minis Alix Didier Fils-Aimé te rekonèt kondisyon sekirite yo pa t pèmèt premye tou a fèt nan dat 30 out ki te prevwa anvan an. Li te eksprime espwa pou eleksyon yo fèt anvan fen ane a, men li te mete aksan sou nesesite pou amelyore sekirite a. Reuters

Kounye a, kestyon an se pa sèlman si eleksyon ap fèt 13 desanm. Li se si tout Ayisyen ki gen dwa vote ap kapab patisipe san menas, manipilasyon oswa esklizyon.

Yon eleksyon pa kredib sèlman paske gen bilten ak bwat vòt. Li bezwen:

• Sant enskripsyon ak sant vòt ki aksesib.

• Sekirite pou elektè, kandida, jounalis ak ajan elektoral yo.

• Posibilite pou moun deplase lib san gwoup ame pa kontwole chwa yo.

• Yon lis elektoral ki serye.

• Edikasyon sivik pou elektè yo konprann pwosesis la.

• Obsèvasyon endepandan ak transparans nan konte vòt yo.

• Yon sistèm kontestasyon ki jis.

• Aksè egal pou kandida yo fè kanpay.

San garanti sa yo, eleksyon an kapab fèt sou papye san li pa reprezante volonte tout popilasyon an.

Ant dekourajman ak responsablite

Twa sitwayen sa yo reprezante twa santiman ki egziste nan sosyete ayisyèn nan jodi a.

Premye a wè peyi a ap deteryore, men li toujou konseye moun yo enskri. Dezyèm nan pa kwè eleksyon kapab fèt san sekirite epi li deja idantifye kandida li ta vle sipòte. Twazyèm nan kwè enskripsyon ak vòt se devwa chak sitwayen e li avèti abstansyon pèmèt lòt moun deside pou nou.

Okenn nan opinyon sa yo pa dwe inyore.

Moun ki gen dout yo bezwen repons konkrè, pa sèlman pwomès. Moun ki pare pou vote yo bezwen sant enskripsyon ak sant vòt ki an sekirite. Moun ki poko deside bezwen enfòmasyon serye sou kandida yo, pwogram yo ak fason eleksyon an pral dewoule.

An menm tan, sitwayen yo gen yon responsabilite tou. Yo dwe verifye enfòmasyon yo, evite pwopagann, evalye kandida yo sou bilan yo ak pwogram yo, epi refize vann vòt yo pou lajan oswa avantaj tanporè.

Eleksyon an dwe plis pase yon dat

Dat 13 desanm 2026 la reprezante yon posiblite. Men yon dat sou yon kalandriye pa sifi pou rebati demokrasi.

Ayisyen yo bezwen garanti ke vòt yo ap konte, ke lavi yo pap an danje epi ke moun yo eli yo ap responsab devan popilasyon an. Yo bezwen yon pwosesis kote tout rejyon, tout klas sosyal, fanm, jèn, moun deplase ak moun ki gen andikap kapab patisipe.

Mesaj sitwayen ki ankouraje enskripsyon yo merite atansyon:

“Si ou pa enskri, ou bay lòt moun chans pou yo deside nan non ou.”

Men mesaj sitwayen ki mande sekirite a enpòtan menm jan an:

“Kijan eleksyon pral fèt pandan gen bandi maten, midi ak swa?”

Se ant de kestyon sa yo avni eleksyon 2026 yo chita: Èske sitwayen yo ap patisipe? E èske Leta ap kreye kondisyon pou patisipasyon sa a fèt lib, san danje epi avèk kredibilite?

Pèp ayisyen an merite plis pase yon lòt pwomès eleksyon. Li merite yon eleksyon kote vwa li kapab tande toutbonvre.