Machann Okap Yo Pale Sou Devlopman, Pwòpte ak Dwa Pou Yo Chèche Lavi
“Se yon bèl travay y ap fè a. Mwen byen kontan ak travay la. Men fòk yo chèche yon kote pou ban nou chita, pou nou kapab chèche lavi pou timoun yo.”
Machann Okap Yo Pale Sou Devlopman, Pwòpte ak Dwa Pou Yo Chèche Lavi
Plizyè ti machann kap vann nan pon nan vil Okap mande leta pou konstwi mache pou yo paske yo pagen kote pou yo chita pou vann pwodwi yo. - Altidor Wilson ( Altidor Le Capois TV)
Nan plizyè zòn nan Okap, travay reparasyon wout, netwayaj ak reyòganizasyon espas piblik yo kòmanse chanje vizaj vil la. Anpil sitwayen ak machann rekonèt travay la nesesè. Yo vle wout ki pi bèl, yon vil ki pi pwòp, mwens labou ak pi bon kondisyon pou moun sikile.
Men, dèyè bèl wout yo, gen yon kesyon otorite yo pa kapab inyore: Ki kote machann yo pral chita pou yo vann epi chèche lavi pou pitit yo?
Pandan yon entèvyou ak Voices From Home Haiti, yon machann nan Okap te eksprime santiman li sou travay k ap fèt yo. Li te fè konnen li apresye amelyorasyon yo, men li pè pou machann yo pa pèdi sèl mwayen yo genyen pou yo siviv.
“Se yon bèl travay y ap fè a. Mwen byen kontan ak travay la. Men fòk yo chèche yon kote pou ban nou chita, pou nou kapab chèche lavi pou timoun yo.”
Pawòl li yo rezime gwo kontradiksyon ki egziste ant nesesite pou modènize Okap ak reyalite ekonomik dè milye moun ki depann de komès enfòmèl la.
Machann yo pa kont devlopman
Video Credit: Altidor Wilson ( Altidor Le Capois TV)
Machann ki te pale avèk nou an pa t rejte nouvo wout yo. Okontrè, li te repete plizyè fwa travay la bèl e li satisfè wè chanjman yo.
Pandan lontan, machann yo te oblije chita nan labou, pousyè, fatra ak dlo sal. Lè machin pase, dlo ak labou konn vole sou yo ak sou machandiz yo. Lè lapli tonbe, kondisyon yo vin pi difisil toujou. Se poutèt sa reparasyon wout yo kapab pote yon gwo amelyorasyon nan lavi piblik la.
Men apresyasyon pou travay la pa vle di machann yo pa gen enkyetid.
Mesaj machann nan klè: si otorite yo di yo pa kapab kontinye vann nan yon zòn, otorite yo dwe montre yo yon lòt kote ki aksesib, pwòp, an sekirite epi vizib pou kliyan yo.
“Si yo di nou nou pa kapab chita la, nou ta renmen pou yo di nou kote pou nou ale. Nou bezwen yon kote pou nou chita, vann epi repoze nou.”
Sa se pa yon demann pou yo kontinye bloke wout oswa twotwa yo. Se yon demann pou devlopman an fèt avèk planifikasyon ak konsiderasyon pou moun ki pi vilnerab yo.
“Se la nou chanje lavi”
Pou anpil moun ann Ayiti, yon ti tab, yon panyen oswa kèk pwodui mete sou bò wout la se tout biznis yo genyen. Pa gen lokal, kont labank komèsyal, salè fiks, asirans oswa asistans sosyal pou pwoteje yo si yo pa vann pandan yon jounen.
Lè otorite yo deplase yon machann san yo pa bay li yon lòt espas, yo pa sèlman retire yon tab nan lari. Yo kapab retire manje yon fanmi, lajan lekòl yon timoun ak sèl sous revni yon kay.
Machann nan esplike se nan aktivite sa a li chèche lavi pou pitit li. Li pa mande charite. Li mande opòtinite pou l travay.
“Nou bezwen yon opòtinite travay, yon ti libète ak yon kote pou nou chita. Nou bezwen chèche lavi pou timoun yo.”
Se youn nan verite ki pi di nan ekonomi ayisyen an: anpil moun pa chwazi vann nan lari paske se rèv yo. Yo fè sa paske travay fòmèl ra, salè yo ba, pwoteksyon sosyal prèske pa egziste epi fanmi yo bezwen manje chak jou.
Pou anpil machann, lari a se biwo yo, magazen yo ak sèl pòt yo genyen pou antre nan ekonomi an.
Yon nouvo etap nan transfòmasyon Okap
Nan mwa me 2026, pwojè reyabilitasyon yon seksyon 2.4 kilomèt sou Wout Nasyonal 3, ant Kafou SOS ak Kafou Ayewopò Entènasyonal Kap Ayisyen an, te lanse. Travay yo prevwa yon wout kat liy, wonpwen, amelyorasyon sistèm drenaj, twotwa ak siyalisasyon. Pwojè a gen sipò Ministè Travo Piblik, Inite Santral Egzekisyon ak Bank Mondyal. IciHaiti
Nan menm peryòd la, travay sou seksyon ki konekte Ri 5 ak wout ayewopò a te rekòmanse. Objektif otorite yo se amelyore sikilasyon, devlope aktivite ekonomik ak touris epi modènize enfrastrikti vil la. IciHaiti
Majistra Michel Saint-Croix ak komisyon minisipal la te anonse tou yon seri mezi pou amelyore pwòpte ak sikilasyon nan sant vil la. Mezi sa yo antre nan yon pi gwo operasyon netwayaj, amenajman ak rekiperasyon espas piblik. Le Nouvelliste
Travay sa yo enpòtan. Okap bezwen bon wout, drenaj, twotwa, espas piblik, limyè, plant, sekirite ak yon sistèm jesyon fatra ki fonksyone. Yon vil istorik ak touristik pa kapab devlope san enfrastrikti ki solid.
Men enfrastrikti pa dwe sèlman sèvi machin, touris ak envestisè. Li dwe amelyore lavi moun ki deja ap viv ak travay nan vil la.
Twotwa pou pyeton, mache pou machann—men fòk mache yo fonksyone
Nan mwa jen 2026, Meri Okap, ansanm ak lapolis ak ajan sekirite minisipal yo, te mennen operasyon pou retire tab, tant ak lòt enstalasyon ki t ap okipe twotwa, lari ak espas piblik yo.
Komisyon minisipal la te mete prensip li devan popilasyon an: “Twotwa pou pyeton, mache pou machann, epi lari pou machin.” - Majistra St -Croix
Dapre otorite yo, objektif operasyon an se diminye blokis, fasilite sikilasyon pyeton ak machin epi amelyore sekirite piblik. Men operasyon yo te lakòz pwotestasyon ak gwo reyaksyon nan men machann yo. IciHaiti
Prensip “mache pou machann” lan kapab sanble jis sou papye. Men li kapab mache sèlman si mache yo disponib, an sekirite, aksesib, pwòp epi sitiye kote kliyan kapab jwenn machann yo.
Machann nan fè konnen si yo mete yo twò lwen oswa kache dèyè lòt estrikti, kliyan yo pap wè yo.
“Si nou chita dèyè, èske moun ap achte nan men nou? Nou bezwen yon kote moun kapab wè nou epi achte nan men nou.”
Se pa nenpòt espas ki kapab tounen yon mache ki fonksyone. Li bezwen pasaj kliyan, transpò, dlo, twalèt, jesyon fatra, drenaj, sekirite, abri kont solèy ak lapli, epi yon sistèm ki pa mande ti machann yo peye plis pase sa yo kapab touche.
San kondisyon sa yo, deplase machann yo kapab sèlman transfere povrete a soti nan yon lari pou mete li nan yon lòt kote moun pa wè.
Reyalite sal ak danjere machann Okap yo
Anvan nouvo travay yo, anpil machann te vann nan kondisyon ki pa t diy. Yo te chita toupre pil fatra, dlo ki pa koule, labou ak kanal ki bouche. Pwodui alimantè te kapab ekspoze ak pousyè, mikwòb, lafimen machin ak dlo kontamine.
Yon rapò Haiti Climat te dekri ensalubrite nan Kap Ayisyen kòm yon pwoblèm kwonik, avèk fatra ki akimile nan lari, dlo dòmi ak enfrastrikti ki pa byen jere. Atik la te site yon estimasyon ki te mete pwodiksyon fatra vil la nan anviwon 221 tòn pa jou, oswa plis pase 80,000 tòn pa ane, dapre ansyen done sou jesyon dechè. Haiti Climat
Rapò a te avèti fatra ak dlo sal yo kapab menase sante piblik, bouche lari, agrave inondasyon epi ekspoze popilasyon an ak maladi.
Machann yo viv nan reyalite sa a chak jou. Yo pase plizyè èdtan deyò anba solèy, lapli ak lafimen. Yo pa toujou gen aksè ak dlo pwòp oswa twalèt. Gen moun k ap vann manje toupre fatra paske pa gen lòt kote ki disponib. Gen lòt ki oblije pwoteje machandiz yo lè dlo ak labou ap vole sou yo.
Machann nou te entèvyouve a te pale sou kondisyon sa yo:
“Anvan sa, nou te nan labou. Lè machin pase, labou ak dlo konn vole sou nou. Travay la bèl pou nou, men kounye a nou bezwen yon kote pou nou kapab vann.”
Pawòl sa yo montre machann yo pa vle retounen nan salte. Yo vle yon Okap ki pwòp tou. Men yo pa vle netwayaj vil la sèvi kòm yon fason pou efase yo nan ekonomi an.
Pwòpte pa dwe vle di kraze mwayen moun pou yo viv
Nan mwa jiyè 2025, yon operasyon degèpisman te vize plizyè santèn machann nan mache Nan Pon, nan Shada 1. Meri a te di objektif la se te libere litoral la, amelyore sikilasyon epi rann zòn nan pi pwòp ak pi atiran.
Men kèk machann te rapòte yo te pran pa sipriz. Gen moun ki pa t jwenn ase tan pou yo ranmase machandiz yo, pandan lòt te plenyen tab yo ak byen yo te domaje.
Youn nan machann yo te di: “Isit la se biwo nou, se sèl aktivite nou genyen. Se sa ki pèmèt nou satisfè bezwen nou chak jou.” Vant Bèf Info
Pawòl sa a sanble anpil ak mesaj machann nou fèk entèvyouve a. Se menm enkyetid la: moun yo pa kont yon vil pwòp, men yo pa kapab aksepte pou devlopman retire sèl mwayen yo genyen pou yo manje.
Yon vil pa vin devlope sèlman paske lari li vid. Li devlope lè lari yo òganize, lè ekonomi an ap fonksyone epi lè moun ki travay yo jwenn pwoteksyon ak opòtinite.
Solisyon an se òganizasyon, pa abandon
Meri a ak lòt responsab yo gen rezon lè yo di twotwa yo dwe rete lib pou pyeton epi lari yo dwe pèmèt machin sikile. Machann yo gen rezon tou lè yo di yo bezwen yon kote vizib ak aksesib pou yo vann.
De pozisyon sa yo pa oblije an konfli.
Otorite yo kapab travay ansanm ak machann yo pou:
Idantifye epi prepare zòn espesyal pou komès anvan yo deplase moun yo.
Kreye mache pwòp, byen klere ak drenaj, dlo, twalèt, poubèl ak abri.
Bay machann yo ti espas ki make epi anrejistre pou evite dezòd.
Konsilte machann yo anvan gwo chanjman yo fèt.
Bay yon peryòd tranzisyon pou moun deplase machandiz yo san pèt.
Kreye ti prè ak sibvansyon pou machann yo amelyore biznis yo.
Òganize koleksyon fatra regilye nan mache yo.
Asire nouvo lokal yo rete pre transpò ak pasaj kliyan.
Kreye opòtinite fòmasyon ak travay pou machann ki vle kite komès enfòmèl la.
Pwoteje fanm, granmoun aje ak paran ki depann de ti komès pou okipe pitit yo.
Sa se diferans ki genyen ant yon operasyon degèpisman ak yon plan devlopman ekonomik.
Bèl wout yo dwe pote lavi pou tout moun
Nouvo wout Okap yo kapab chanje avni vil la. Yo kapab amelyore sikilasyon, ankouraje touris, atire envestisman epi rann vil la pi bèl. Efò Majistra Michel Saint-Croix, komisyon minisipal la, Ministè Travo Piblik ak lòt responsab yo merite rekonesans kote yo pote rezilta konkrè.
Men siksè travay la pa dwe mezire sèlman ak kantite wout ki repare oswa kantite tab yo retire sou twotwa yo. Li dwe mezire tou ak kantite moun ki kapab travay nan diyite apre transfòmasyon an.
Machann yo se yon pati nan ekonomi Okap. Yo se manman, papa ak responsab fanmi. Yo vann pou peye lekòl, achte manje, peye lwaye ak pran swen pitit yo. Yo pa ta dwe trete tankou se yo menm ki pwoblèm vil la.
Machann nan pa mande pou travay yo sispann. Li pa mande pou lari yo rete sal. Li mande pou otorite yo sonje moun ki bezwen sèvi ak ti komès pou yo viv.
“Travay la se yon bèl travay. Nou kontan. Men nou mande yo ban nou yon kote espesyal pou nou chita, pou nou vann epi chèche lavi pou timoun yo.”
Se yon demann ki senp, jis epi posib.
Okap bezwen pwòpte. Okap bezwen lòd. Okap bezwen nouvo wout. Men Okap bezwen machann li yo tou.
Vrè devlopman pa mete moun deyò. Li kreye yon plas pou yo.
